Parafia  farna  św. Katarzyny  Aleksandryjskiej w  Zgierzu          95-100 Zgierz, Pl. Jana Pawła II  nr. 11/13

ZAPOZNAJ SIĘ Z CIEKAWĄ HISTORIĄ PARAFII

POWRÓT

INWENTARZ ZABYTKÓW

PROBOSZCZOWIE

    1161 rok przypuszczalnej erekcji parafii. 1231 Wielkanoc - W istniejącym drewnianym kościele parafialnym p.w. św. Mikołaja, zjazd książąt Konrada Mazowieckiego Władysława Osonicza, bpa włocławskiego Michała i opata sulejowskiego Wielermana. 1255 W dokumencie Kazimierza księcia łęczycko - kujawskiego występuje proboszcz zgierski Aleksy, jako świadek Parafia należała wtedy do archidiecezji gnieźnieńskiej. 1295 W dokumencie informacje o dziesięcinie ze wsi Szczawin, dla księdza Wojciecha proboszcza zgierskiego na przebudowę kościoła paraf. Przełom XIV i XV w. budowa nowego drewnianego kościoła z murowanym prezbiterium i zakrystią pod nowym wezwaniem św. Katarzyny. 1507 Dokument króla Zygmunta Starego w sprawie altarii w kościele św. Katarzyny. 1511 "Liber beneficiorum" archidiecezji gnieźnieńskiej wymienia istniejącą szkołę parafialną w Zgierzu. 1644 Fundacja kościoła szpitalnego p.w. św. Wawrzyńca i Józefa, od tego czasu kościół św. Katarzyny wspominany jest w dokumentach jako kościół farny. Kościół szpitalny przeniesiony w r.1821 na cmentarz przy ul. P.Skargi spłonął w r. 1987 1714 Wiadomość o dekanacie zgierskim , którego dziekanem jest każdy proboszcz par. św. Katarzyny. 1818 Parafia wchodzi w skład archidiecezji warszawskiej. 1825 Ks. proboszcz J. Goldman buduje nowy kościół w stylu klasycystycznym wg. projektu B. Witkowskiego. 1856-64 rozbudowa kościoła, wnętrze w stylu barokowym. 1879 W ołtarzu bocznym umieszczono obraz Niepokalanego Poczęcia N.M.P otoczony szczególnym kultem, pochodzący z kaplicy pałacu arcybiskupów gnieźnieńskich w Skierniewicach. 1910 Ks. proboszcz M. Stefański przystępuje do budowy czwartego na tym wzgórzu, obecnego kościoła farnego wg. projektu Stefana Lemeńe w stylu neogotyckim. Budowa trwała ok. 20 lat 13.07.1930 konsekracja kościoła przez ks. bpa. Wincentego Tymienieckiego 1939 W zamkniętym przez niemieckich najeźców kościele magazyn wojsk niemieckich. 1953 Poświęcenie bocznych ołtarzy św. Franciszka i św. Stanisława Kostki. W czasach najnowszych parafia uległa podziałowi stając się matką wszystkich parafii okolicznych, a sama świątynia służy całemu miastu. Odpust parafialny 25 listopada.

Z historii Miasta Zgierza i Kościoła św. Katarzyny

Na podstawie kroniki parafialnej, prezentacji telewizyjnych i wydawnictw.

 Wszystkich, którzy zbliżają się do Zgierza wita widoczna z każdej strony świata wysoka, strzelista wieża kościoła farnego. Mogłoby się wydawać, że gotycki kształt kościoła wpisany jest od dawien dawna w historie tego miasta. Ale dzisiejszy kościół farny to jest czwarta budowla sakralna na tym wzgórzu. Pierwszy kościół był zbudowany z drewna na najwyższym wzniesieniu ówczesnego Zgierza, Zgierza który jak się sądzi powstał już w końcu XII w, wzmiankowany jest jako wieś książęca w 1231 r. Wtedy była to śródleśna osada. Nazwa wskazuje zresztą na to, że powstała w miejscu zgorzałym, wypalonym. Kościół był drogowskazem dla mieszkańców Zgierza i okolic, miejscem najważniejszym w dziejach ówczesnego miasteczka. Miasteczka, które już przed 1288 rokiem otrzymało prawa miejskie. Przez Zgierz przebiegał dawny szlak łączący południe Europy z północą tzw. szlak bursztynowy. Nieznana jest dokładna data powstania kościoła i parafii w Zgierzu. Po raz pierwszy nazwa Zgierz pojawia się w dokumencie z 1231 r.

            W czasie Świąt Wielkanocnych odbył się tutaj zjazd tych, którzy władali ziemią łęczycko-sieradzką: księcia Konrada Mazowieckiego, księcia poznańskiego Władysława Odonicza, biskupa włocławskiego Michała i opata sulejowskiego Vilermusa. Byli także synowie Konrada oraz wiele osób towarzyszących. Historycy (S. Zajączkowski, S.M. Zajączkowski, Ryszard Rosin) podkreślają, że udział tak wielu dostojników byłby niemożliwy gdyby nie istniała w Zgierzu przynajmniej kaplica. Co prawda Karol Podkański ( Opactwo na łęczyckim grodzie) podaje, że kościół w Zgierzu istniał od 1167 r. , ale dziś brak na to bezspornych dowodów. Wszyscy zainteresowani problemem historycy przyjmują rok 1231 jako prawie bezsporny fakt istnienia kościoła.

To spotkanie w roku 1231 odbyło się prawdopodobnie w miejscu gdzie obecnie znajduje się stara plebania i ogród parafialny, gdzie kiedyś stały również drewniane zabudowania.

To właśnie tu w ogrodzie przy starej plebani już trzykrotnie prowadzone były badania archeologiczne. Ogród jest pełen tajemnic i przyciąga miłośników historii jak magnes. Odkryto tu między innymi ślady pobytu ludzi zamożnych, bowiem odnaleziono pierścionek srebrny pochodzący z XIV w. Wszyscy od razu skojarzyli to znalezisko z bytnością w Zgierzu królowej Elżbiety siostry Kazimierza Wielkiego, matki władcy Węgier Ludwika Węgierskiego. Pierścionek pochodził z tego okresu toteż niektórzy sądzili, że być może sama królowa Bona go zgubiła. Ale odnaleziono tu również militaria pochodzące z wieku XVI i XVII.           Pierwszy drewniany kościół w Zgierzu pod wezwaniem św. Mikołaja słynny z wizyt książęcych przetrwał do 1398 roku.

            Obecna patronka św. Katarzyna pojawia się po pierwszej zanotowanej przebudowie kościoła około roku 1400. Dość dokładnie parafia opisana jest w dziele Łaskiego (Liber Beneficiorum diecezji gnieźnieńskiej).

Św. Katarzyna z Aleksandrii męczennica, była w średniowieczu bardzo popularna świętą. Jej imię otrzymało także wiele parafii w Polsce. (M. Łukaszczyk św. Katarzyna. „Miejsca kultu świętej w Polsce”)

W roku 1506 król Zygmunt Stary ustanowił altarię św. Katarzyny. W roku 1644 kościół św. Katarzyny stał się kościołem farnym.

            Kościół św. Katarzyny był kościołem parafialnym także dla wsi Łodzia,  bowiem parafia zgierska obejmowała swoim zasięgiem ogromny obszar na terenie którego znalazła się nie tylko Łódź, ale  także Antoniew, Żabieniec oraz Łagiewniki.

            Życie starego Zgierza koncentrowało się wokół wzgórza kościelnego.  Tu u podnóża świątyni znajdowały się stare drewniane domy. Okalały one także kwadratowy rynek ożywający w dniach targowych. Przy samym rynku przebiegał średniowieczny trakt a dalej jak okiem sięgnąć lasy i pola uprawne, bo Zgierz opierał swój byt na rzemiośle i uprawie roli oraz hodowli bydła, podobnie jak i Łódź..  Podobnie jak Łódź uzyskał szansę ponownych narodzin w 1820 roku Zgierz włączono do rodziny miast przemysłowych, miał zachęcić przyszłych tkaczy sukna do przyjazdu właśnie tutaj i wybrania sobie domu w tym mieście.  Z myślą o nowych osadnikach wytyczono nowe miasto. Podobnie jak i w Łodzi To nowe miasto oddalone od starego mniej więcej o półtora kilometra miało swój odrębny  rynek i łączyło się ze starym miastem ulicą nazywaną Długą. Spełniała ona funkcję łódzkiej ulicy Piotrkowskiej Na nowym mieście zamieszkali głównie osadnicy niemieccy.

            W 1824 roku w tym samym miejscu gdzie stały dwa kolejne drewniane kościoły zaczęto budować świątynie klasycystyczną. Plan budowy opracował architekt Bonifacy Witkowski. Budowniczym był Jan Libelt. Bp. Franciszek Pawłowski  sufragan warszawski 14 października 1827 r. dokonał konsekracji nowego kościoła. Miał on charakterystyczną fasadę z kolumnadą i boniowaniem. A nad niewysokim kościołem dominowała solidna wieżyczka sygnaturki.

Tym samym byłby to pierwszy murowany budynek w naszym regionie, następny to dopiero kościół i klasztor w Łagiewnikach, do 1902 roku także na terenie parafii św. Katarzyny w Zgierzu.

            Mniej więcej w tym samym czasie (1820)wybudowano nową plebanię w miejsce starej i nadano jej kształt dworku a w głębi za plebanią wybudowano różne gospodarcze budynki. Od strony wschodniej utworzony został duży ogród plebanijny. Można przypuszczać, że zarówno skarpa na której został zbudowany kościół jak i ta część skarpy na której zbudowano plebanię i duży ogród obsuwała się co pewien czas, szczególnie po dużych deszczach, toteż w końcu XIX w. otoczono je kamiennym oporowym murem. Na dwóch kamieniach muru oporowego ogrodu jest wyryta data 1890. Dzięki murom oporowym ogrodu i kościoła utworzono przejście do rynku miejskiego. Przestrzeń pomiędzy murem oporowym a budynkiem kościoła stanowi cmentarz kościelny. Prawdopodobnie był to pierwotnie jedyny cmentarz grzebalny w Zgierzu. W średniowieczu bowiem chowano zmarłych tuż przy kościele i przy wielu kościołach te cmentarze nadal funkcjonują.  Dzięki temu idąc na mszę św. wierni zawsze spotykali się ze swoimi zmarłymi. Obszar kościoła wraz z cmentarzem zajmuje przestrzeń 3 186 m.. 2 

Zabytkowa plebania należy do najstarszych budynków w Zgierzu. Tuż obok, kilkadziesiąt metrów dalej jest budynek jeszcze starszy drewniany. Ocenia się , że ma już 250 lat, stoi przy ulicy Wróbla. Na przełomie XIX i XX w. parafia zgierska była jedną z największych w Królestwie Polskim (poza wielkomiejskimi w Warszawie i Łodzi). Już w 1862 r. liczyła przeszło 6 tys. wiernych, a na początku XX w. ich liczba wzrosła do przeszło 11 tys. Istniała oczywista potrzeba zbudowania nowej i większej świątyni. Pierwsze działania podjęto już w 1897 r. sporządzono nawet plany i kosztorys, konkretne decyzje zapadły w styczniu 1910 r. i dotyczyły tylko przebudowy dotychczasowego kościoła. Ale już w kwietniu lub w maju 1910 r uzyskano zgodę na budowę nowego kościoła w starym miejscu. W tych miesiącach ruszyły pracę, jednocześnie rozbierano częściowo stary kościół. Widoczne mury pojawiły się w 1913 r. a do 1914 r. podciągnięto ściany i wieżę do szczytu kościoła. Wybuch wojny przerwał roboty. Prace mogły rozpocząć się dopiero po 1918 r. Rozpoczęto od rozebrania starego kościoła. W 1921 r. położony został dach pokryty dachówką, wykonano sklepienie, wieżę podciągnięto do przeźroczy.

            Powszechna bieda spowodowała, że opóźniono konsekracje kościoła aż do 13 lipca 1930 roku kiedy to ówczesny ordynariusz łódzki bp. Wincenty Tymieniecki uroczyście konsekrował zgierską świątynię.Wyposażenie świątyni zaczęto już ustawiać w 1923  1924 roku Wtedy dostarczono pierwsze ołtarze.

            Projekt tej 4 Zgierskiej świątyni wykonał łódzki architekt Stefan Lammene. Wybrano styl neogotycki zwany gotykiem nadwiślańskim, który w tym czasie był bardzo znany. Ten neogotycki trzynawowy kościół ma 47,5 m długości, 12,5 m szerokości i 20,4 m wysokości do sklepienia. W nawie głównej ma 4-dzielne krzyżowo żebrowe sklepienie a w nawie poprzecznej sklepienie gwiaździste. Wnętrze zgierskiego kościoła zostało podporządkowane średniowiecznemu schematowi.  Wnętrze jest bazylikowe tzn.  po środku wysoka nawa główna a z boku dwie niższe i węższe nawy boczne,  do tego dochodzi jeszcze nawa poprzeczna (transept), przecinająca nawę główną i tworząca kształt krzyża

            Kościół zbudowany jest z cegły obłożony tzw. licówką.  Jak przystało na świątynie neogotycką nad całością dominuje bardzo wysoka strzelista wieża  ma ona 64m wysokości. Druga nieco mniejsza wieżyczka stanęła na przecięciu nawy głównej  z nawą poprzeczną to jest wieżyczka sygnaturki. Ramiona nawy poprzecznej zakończone są wysokimi szczytami ze sterczynami. Korpus kościoła jest bardzo ożywiony opinają go przypory  a także w niektórych miejscach znajdują się wielobocznie zamknięte klatki schodowe. Podobne wieloboczne zamknięcie otrzymało prezbiterium kościoła wysokie ściany zostały przyozdobione ostrołukowymi długimi oknami.  Ostre łuki, przypory a także nie tynkowana cegła to główne cechy tej neogotyckiej budowli. Neogotycka świątynia w odróżnieniu od swoich średniowiecznych pierwowzorów jest nie orientowana. To znaczy wejście prowadzi od wschodu od strony kwadratowego rynku. Właśnie tam od rynku widać tą świątynie jakby stała na jakimś piedestale. Do świątyni prowadzą okazałe szerokie schody mające 62 stopnie. Przy bramie umieszczone zostały dwie postacie. Z jednej strony św. Jan apostoł i ewangelista a z drugiej strony św. Roch.  Kościół stał się dumą miasta bo rzeczywiście jego sylwetka wpisana jest jakby w tradycję w tej najstarszej w obszarze podłódzkim miejscowości. I jest kościołem patronalnym Miasta Zgierza.

Opracował ks. Mirosław Benedykt Strożka

 
 

 

.INWENTARZ ZABYTKÓW w kościele parafialnym pw. św. Katarzyny w Zgierzu

NR

OKREŚLENIE ZABYTKU

ILOŚĆ

FOTO
1 ołtarz boczny pw. Matki Boskiej Częstochowskiej - 1928 r. 1
2 ołtarze boczne pw. św. Stanisława Kostki i pw. św. Franciszka Serafickiego - 1930 r. 2
3 ambona - 1930 r. 1
4 kropielnica (granit) - XV wiek 1
5 kropielnica (piaskowiec) - pocz. XIX wieku 1
6 konfesjonały (w zwieńczeniu narożnym wazony profilowane) - kon. XVIII wieku 2
7 konfensjonał (w zwieńczeniu duży łuk, rozeta) - ok. 1900 r. 1
8 konfesjonały (krawędzie stylizowane motywem roślinnym, zakończenia krawędzi w formie lilii)ok. 1920 r. 2
9 stalle - 1932 r. 2
10 krucyfiks (w kruchcie wys. 140 cm - XVII wiek. 1
11 krucyfiks (transept) wys. ok. 250 cm - ok. poł. XVIII wieku 1
12 krzyż procesyjny (ażurowy, miedziany( ok. 1898 r. 1
13 monstrancja (promienista, w zwieńczeniu korona z krzyżem) - II poł. XIX wieku 1
14 kielich mszalny z pateną (w stopie ośmiolitnej cztery owalne medaliony) wys. 25 cm - ok. 1907 r. 2
15 kielich mszalny z pateną (czara dzwonowata z wywiniętą krawędzią i rytem ząbkowatym) wys. 29 cm - pocz. XX wieku 2
16 kielich mszalny z pateną (na stopie kolistej, czara z ażurowym koszyczkiem) wys. 20 cm - I ćw. XX wieku 2
17 puszka na komunikanty - 1909 r. Moskwa 1
18 krzyż ołtarzowy - (z dużą stopą i gilorią wokół ramion) wys. 39,5 cm - XIX / XX wiek 1
19 krzyż ołtarzowy (z małą stopą, bez glorii) wys. 58 cm - pocz. XX wieku 1
20 świeczniki (na rzucie kwadratowym, ornament z wici roślinnej) wys. 25 cm - XIX / XX wiek 2
21 świeczniki (na rzucie koła, profitka z wywiniętą krawędzią) wys. 43 cm - kon. XIX wieku 2
22 świeczniki (na bogato zdobionej czterodzielnej stopie) wys. 53 cm - kon. XIX wieku 2
23 świeczniki (na trzech stopach w łukowym zarysie, profitka sześcioboczna) wys. 25 cm - XIX / XX wiek 5
24 zegar (szafkowy, przyścienny) - ok. 1930 r. 1
25 witraże - rozety w transepcie kościoła - ok. 1923 r 2  
26 witraże w lewej nawie kościoła - 1923 r. 3  
27 witraże w prawej nawie kościoła - 1923 r. 3  
28 "ECCE HOMO" - obraz olejny na płótnie, północne  Włochy XVII/XVIII W. 1  
29 N.M.P. Różańcowa - obraz olejny owal XVIII W. 1  
30 ornat biały (w kolumnie z tyłu haft wypukły baranka w glorii) - lata 30-te XX wieku 1  
31 ornat biały (w kolumnie haft krzyżykowy z barwnej wici roślinnej) - lata 30-te XX wieku 1  
32 ornat biały (haft esowaty róż z wicią kolczastą, w kolumnie z tyłu medalion Dobrego Pasterza) - lata 30-te XX wieku 1  
33 ornat biały  (na całym ornacie swobodnie rozrzucone gałązki kwiatów) - lata 30-te XX wieku 2  
34 ornat biały (w kolumnie haft różany, z tyłu postać Niepokalanej) - lata 30-te XX wieku 1  
35 ornat czerwony ze stułą (kolumna z pluszu, haft wici esowatej złotą nicią) - lata 30-te XX wieku 2  
36 kapa czerwona (jedwab z wzorem kwiatów, szyszek i liści - I ćw. XVIII wieku 1  
37 kapa czerwona (jedwab, boki i tarcza z czerwonego pluszu, na tarczy haft z hierogramem IHS ) - lata 30-te XX wieku 1  
38 dalmatyki (w kolorze zieleni, w kolumnie atłas gładki) - ok. 1740 r. 2  
39 stuła czerwona (z haftem wici esowatej i z krzyżem) - kon. XIX wieku 1  
40 stuła (biała)   (z barwnym krzyżykowym haftem z medalionem popiersia Maryi) - lata 30-te XX wieku 1
RAZEM OBIEKTÓW ZABYTKOWYCH 62

 

PROBOSZCZOWIE ZGIERSKIEJ PARAFII św. Mikołaja i św. Katarzyny

 
1255

 

- Parafia św. Mikołaja (pod tym wezwaniem istniała prawdopodobnie do końca XIV wieku). ks. Alexius (Aleksy), urzędnik kancelarii łęczyckiej.

1295 - 1333  

- ks. Jaschon (Jan, Jaśko) ; kanclerz łęczycki, kanonik wrocławski, krakowski i gnieźnieński.

1390 - 1407  

- ks. Petrasius (Piotr), kanonik wrocławski.

1398  

- ks. Adalbertus (Wojciech), altarzysta.

1418 - 1425  

- ks. Michał.

1430  

- pierwsi zgierzanie na Akademii Krakowskiej - Nicolaus Swanthoslai.

1442  

- ks. Jan Kraska, herbu Bylina; notariusz królewski, kanonik opatowski, biskup chełmski.

1459  

- ks. Stefan.

1487  

- ks. Jan Konarski, notariusz królewski, altarzysta i pleban w Zgierzu.

1521  

- ks. Tomasz Rożnowski.

1560  

- Bractwo Różańca Świętego utworzone w 1221 r. przez św. Dominika w Walencji. Odpusty uzyskało od papieża Urbana IV. Kierownictwom nad bractwem przejęli oo. Dominikanie. W Zgierzu powyższe bractwo ufundował w 1643 r. ksiądz Mateusz ze Zgierza, wicedziekan poznański.

1593  

- ks. Klonowski.

1593  

- (kanonik łęczycki) w 1560 r. studiował na Akademii Krakowskiej.

1593 - 1622  

- ks. Jackowski.

1622  

- ks. Jan Madaliński - kanonik gnieźnieński, poznański i kruszwicki, biskup teodozyjski, sufragan gnieźnieński, opat lędzki zakonu cysterskiego, sekretarz królewski króla Zygmunta I..

1639  

-ks. Jakub.

1667 - 1680  

- ks. Kazimierz Dunin - Głuszczyński.

1684  

- ks. Mikołaj Jabłoński, kanonik łęczycki.

1708  

ks. Franciszek Reglewicz, kanonik łęczycki uniejowski.

1726  

- ks. Adam Goszczyński, kanonik uniejowski.

1743  

- ks. Antoni Karski, kanonik łęczycki, dziekan zgierski.

1771 - 1793  

- ks. Paweł Antoni Colonna Żaboklicki, kanonik łęczycki, uniejowski, proboszcz bratoszewicki, dziekan zgierski.

1793 - 1800  

- ks. Jan Siegel, kanonik łęczycki i łowicki.

1801 -1802  

- ks. Mateusz Piekarski.

1802 - 1810  

- ks. Marcin Jarecki, franciszkanin.

1810 - 1829  

- ks. Józef Joachim Goldman, późniejszy biskup sandomierski.

1829 - 1832  

- ks. Piotr Makowski.

1833  

- ks. Antoni Oyszanowski.

1832 - 1836  

- ks. Władysław Rosielewski.

1836 - 1856  

- ks. Fabian Holegerber (lub Hirschberger).

1856 - 1896  

- ks. Antoni Gabryelski - I Prałat kanonik łowicki.

1896 - 1906  

- ks. hr. Roman Rembieliński.

1906 - 1920  

- ks. Michał Stefański, prałat kanonik łowicki w 1910 rozpoczął budowę obecnego kościoła.

1920 - 1921  

- ks. prałat Wacław Wyrzykowski.

1921 - 1925  

- ks. Stanisław Junosza Szaniawski, kanonik kapituły łódzkiej.

1925 - 1930  

- ks. kanonik Hipolit Pyszyński.

1930 - 1937  

- ks. prałat Jan Cesarz I wybudował nową plebanię z salą parafialną.

1937 - 1939  

- ks. kanonik dr Antoni Roszkowski.

1939 - 1941  

- ks. kanonik Zygmunt Wroński.

1945 - 1960  

- ks. kanonik Jan Ostrowski.

24.11.1960 05.12.1970  

- ks. prałat Leon Leszczyński (pochowany na cmentarzu parafialnym).

19.01.1971 13.12.1981  

- ks. dr Ignacy Krzyżaniak (pochowany na cmentarzu parafialnym).

18.02.1982 30.08.1990  

- ks. prałat Stanisław Socha.

30.08.1990
30.06.2013
 

- ks. Mirosław Benedykt Strożka

01.07.2013  

- ks. kanonik Andrzej Chmielewski.